Έρκιτ να δειτ μένα, να δείτε του μουζέι, όλου του ζήσμου-μ έβαλα του πάνου. Σαράντα χρόνς, κάπου πουλά χτα σαράντα γω σόριβα ατούτα όλα, τα σεις πουρείτ να τα δειτ τώρα. Ολ-πα είννι κόσμους, που νούνζαν τουκό-την του край, να υρίσουμ τα τα ήταν έμπρου μέρα, τα έφταγαν τα τάτις μας, μάνις μας, κι μεις-πα πιάκαμ σιγά-σιγά να κάμουμ δλία. Να δείξουμ της είννι Ρουμέι. Όλα-πα έδιγναμ-τα κι γω τώρα υρέβου να τα δειτ ατά τα έφταγα γω. Έχου μέγα… τίλα να σας τα που… φωτογραφίες τα λέγνι. Να τα δειτ ατώρα σεις κι να του μάθιτ πόσα ώρις, παραπάνου χτα σαράντα τα χρόνς ατούτα έφταγα τα σιγά-σιγά όλα.

Αδώ θα σας που, που ήτανι κόσμους που πουλύ γουργά χτι μένα έμπρου πιάκαν να σκόσνι Ρουμέι στου μπδάρ, να γνιφίσνι ολ την, κι να κάμνι ατά τα έφταγαν τα τάτις μας κι μάνις μας, που χάσαν του ζήσμου την. Έμπρου τι μέτραναν ας τουν κόσμου Ρουμέις. Γω τι ντρέπουμ κι λέγου τα όλα-πα. Ατούτα έκσσαζαν στι μένα-πα πουλά. Πουλά χρόνα μένα τι μέτραναν μι. Κι έλαναν του τσράι την ντα έφταγα τίτκου ρουμέκου, που έβαλα сейчас, σόριβα τούτα τα όλα πας τα γουνείς. Έβαλα τα γω να του μάθνι, να του ξέρνι шо τούτα ήταν.

Έφταγαν μας να μη ζντισσένουμ πας του ρουμέκου τ’γλώσα-πα κι ατώρα κσχάνου γω… Κι τα πιδία-μ, τα μκρά-μ γω σ’ όλς-πα μάθσα-τς να μη ζμουνούν τ’γλώσα τιν.

Υρέβου να σας δείξου ατούτου τ’γράματα, όπως είμνι γω στ’Μόσχα κι ατόσου κόσμους πουλύ ήρτανι κι βέλγζαν πας όλς Ρουμέις τίλα πήρα κι δάβα γω, σαράντα άτομα, μαζί αν τι μένα. Κι τοι είδαν ντου τι καματεύκιτ ας τ’χώρα Σαρτανά, τοι τι πίστευαν ντου… Κι γω βγάλισκα τουν κόσμου κι κάθα εις ίλιγιν ντου: τις εν τος, τι καμ ατεί, τι καμ Μαρία, κι όλα τα καλά, όλα τα ύριβαμ μεις να κάμουμ ας τακά μας Ρουμέις.

Ατούτου εν Ταμάρα. Ατή Ταμάρα που τοι χούλξαν την στη Μόσχα κι τη φίκιν μας κι δάϊν, μα τι ζμόνανιν μας. Ίρκαντανι. Κι ένα μέρα του автобус δάϊν απάνου την. Κι τη πέθανιν. Χάσαμ ατίτκου τραγουδίστρια, του να του πις-πα τεσς τσαρά κι να έβρς άλου τι πουρείς τίτκου υνέκα. Όλου-τς την ζουή έδουϊν ντου ας Ρουμέις. Ρουμέι να γνιφίσνι κι να νιστούν τίλα ήτουν έμπρου. Κι τώρα δόξα σοία!

Μια χαρά αν σουρευτέτ καμία κι να έρτιτ αδώ στ’χώρα Σαρτανά κι να δειτ ατούτου του μουσίου, του στίκιτ άρτα σαράντα πέντε χρόνς. Ευχαριστώ, αν ντου μπιγάνιψιτ όλου του σας είπα.

Όλα τα καλά να τα έχιτ εσείς. Ευχαριστώ πολύ. Θιγός να σας βουηθά. Στου καλό! Αν μπάϊτ στου καλό!

Ελάτε να με επισκεφτείτε, να δείτε το μουσείο. Αφιέρωσα όλη μου τη ζωή σε αυτό. Σαράντα χρόνια, σχεδόν σαράντα χρόνια, μάζευα όλα όσα μπορείτε να δείτε σήμερα. Όλα όσα έχουν συγκεντρωθεί εδώ μιλούν για ανθρώπους που νοιάζονταν για τον τόπο τους και ήθελαν να επαναφέρουν ό,τι υπήρχε παλιά, να διατηρήσουν όσα έκαναν οι πατεράδες και οι μητέρες μας. Έτσι κι εμείς, σιγά σιγά, πιάσαμε δουλειά για να δείξουμε ποιοι είναι οι Ρουμέοι. Όλα αυτά τα παρουσιάζαμε και τώρα θέλω να δείτε κι εσείς όσα κατάφερα να κάνω. Εδώ υπάρχουν πολλές φωτογραφίες. Κοιτάξτε τες και θα καταλάβετε πόσο χρόνο, περισσότερα από σαράντα χρόνια, μάζευα και δημιουργούσα σιγά σιγά όλα αυτά.

Θέλω να σας πω και κάτι ακόμη. Υπήρχαν άνθρωποι που πολύ πριν από εμένα άρχισαν να αφυπνίζουν τους Ρουμέους και να συνεχίζουν όσα έκαναν οι πατεράδες και οι μητέρες μας. Μερικοί αφιέρωσαν σε αυτό ολόκληρη τη ζωή τους. Παλαιότερα αντιμετώπιζαν τους Ρουμέους με περιφρόνηση, δεν τους θεωρούσαν καν ανθρώπους. Δεν ντρέπομαι να το λέω ανοιχτά. Αυτό πλήγωνε πολύ κι εμένα. Για πολλά χρόνια δεν υπολόγιζαν ούτε εμένα. Μου γύριζαν την πλάτη όταν ασχολούμουν με τα ρουμέικα ζητήματα, με όλα αυτά που σήμερα εκτίθενται εδώ, στους τοίχους. Τα συγκέντρωσα για να γνωρίζει ο κόσμος ότι όλα αυτά υπήρχαν.

Έκαναν τα πάντα για να μη μιλάμε τη ρουμέικη γλώσσα και τώρα αρχίζω κι εγώ η ίδια να την ξεχνάω... Όμως τα παιδιά μου τα μάθαινα να μην ξεχνούν τη γλώσσα τους.

Θέλω να σας δείξω αυτό το δίπλωμα. Όταν ήμουν στη Μόσχα, είχαν έρθει εκεί πολλοί άνθρωποι. Μαζί μου είχαν έρθει σαράντα άτομα. Εκεί γνώρισαν τους Ρουμέους και έμαθαν τι γίνεται στη Σαρτανά. Πολλοί δεν μπορούσαν να το πιστέψουν. Παρουσίαζα έναν έναν τους δικούς μας ανθρώπους και ο καθένας μιλούσε για τον εαυτό του, ποιος είναι, με τι ασχολείται, με τι ασχολείται η Μαρία... Μιλούσαμε για όλα τα καλά έργα που θέλαμε να κάνουμε για τους Ρουμέους μας.

Κι αυτή εδώ είναι η Ταμάρα (σημ.: Ταμάρα Κατσή). Είναι εκείνη η Ταμάρα που την κάλεσαν στη Μόσχα. Έφυγε από κοντά μας, αλλά ποτέ δεν μας ξέχασε. Ερχόταν να μας βλέπει. Ύστερα, μια μέρα, τη χτύπησε ένα λεωφορείο. Σκοτώθηκε. Χάσαμε μια τέτοια τραγουδίστρια... Δεν υπάρχουν λόγια για να εκφράσουν αυτή τη θλίψη. Πού να βρεις άλλη τέτοια γυναίκα! Όλη της τη ζωή την αφιέρωσε στους Ρουμέους. Ήθελε οι Ρουμέοι να αφυπνιστούν, να συνειδητοποιήσουν ποιοι είναι και να ξαναγίνουν όπως ήταν παλιά. Και τώρα, δόξα τω Θεώ!

Θα χαρώ πάρα πολύ αν κάποια στιγμή αποφασίσετε να έρθετε εδώ, στο χωριό Σαρτανά, για να δείτε αυτό το μουσείο, που υπάρχει ήδη εδώ και σαράντα πέντε χρόνια. Σας ευχαριστώ και ελπίζω να σας άρεσαν όλα όσα σας διηγήθηκα.

Να έχετε κάθε καλό. Σας ευχαριστώ πολύ. Ο Θεός να σας βοηθά. Με το καλό! Στο καλό να πάτε!